was successfully added to your cart.

Οι άποικοι, οι έποικοι και οι επόπτες

Οι σκεπτόμενοι του 18ου αιώνα, ονόμαζαν τον καλλιτέχνη προάγγελο των συμβάντων, είτε επρόκειτο για το καλό είτε για το κακό. Κάτι ανάλογο, ισχυριζόμαστε και σήμερα, με τον καλλιτέχνη παρόντα να παρατηρεί και να αναδημιουργεί την εικόνα του, «καθ΄ομοίωση» των ταραγμένων ονείρων του, στο περιβάλλον των δηλητηριωδών αερίων προερχόμενων από την διεθνή αόρατη καταστολή.

Η τέχνη, την τελευταία δεκαετία υποχρεώθηκε να περάσει ταχύτατα από τον νέο-συντηρισμό της ταξινομημένης διεθνώς διάθεσης της ενδοσκόπησης, από τα μοναχικά δωμάτια του aids, της μανιοκατάθλιψης, της φυλετικής απομόνωσης λόγω χρώματος ή σεξουαλικών επιλογών, κάποτε σε τόνους neopop και άλλοτε με οδηγό τις διεθνείς διαθέσεις ή τη τυχόν λαϊκή κληρονομιά, στην παρατήρηση και την καταγγελία του νέου σκοταδισμού που αγγίζει την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, διασχίζοντας αρχικά την Ελλάδα.

Ορόσημο, στα καθ΄ ημάς, η γραφική εικόνα ενός πρωθυπουργού με φόντο το γαλάζιο του Αιγαίου, την Άνοιξη του 2010, ορόσημο το κάψιμο της Αθήνας το Χειμώνα του ίδιου χρόνου, οι δύο δολοφονίες που ακολούθησαν καθώς και οι αυτοκτονίες μεσοαστών.

Το ξεκίνημα μιας κρίσης, οικονομικής και ηθικής.

Ο κοινοβουλευτισμός σε κατάπτωση, η Δημοκρατία που επαγγέλλονται τα κόμματα σε αμφισβήτηση, τα επιχειρήματα, απ’ όπου και αν προέρχονται σε αμφιβολία, τα πυροτεχνήματα του τηλεοπτικού λόγου σε έξαρση. Στις άλλοτε μεσοαστικές γειτονιές της πρωτεύουσας και των μεγαλύτερων πόλεων που ταχύτατα υποβαθμίζονται ξεκινά ένας αγώνας βίας που πλήττει τον αδύναμο, έκφραση δύναμης των λούμπεν στρωμάτων και της υποκουλτούρας που εκτρέφει, για μια ακόμη φορά, το αυγό του φιδιού. Είναι η επωδός, διεθνών γεγονότων, όπως οι βόμβες στον Περσικό, στο Αφγανιστάν, στο Ιρακ, οι σφαγές στην Αίγυπτο και τη Συρία, η πείνα στην Αφρική. Ο άγνωστος άποικος, ένας αριθμός 68 – άνθρωποι, εταιρίες, Τράπεζες – έχουν συσσωρεύσει τον πλούτο του κόσμου, πολλαπλασιάζουν τους νέους εποίκους. Πόλεμοι, καταστάσεις και γεγονότα που ξεσπίτωσαν ανθρώπους, τους έφεραν στην γειτονιά μας αλλά και τους έκλεισαν στους φυλασσόμενους χώρους φιλοξενίας. Το ποίημα «Τζενίν» που έγραψε η Ετέλ Αντνάν για την πόλη της Παλαιστήνης που καιγόταν, εκ νέου επίκαιρο.

Η τέχνη δεν μένει αμέτοχη. Είχε ήδη αναγγελθεί, το έγκλημα, από την 11η Documenta με διευθυντή τον Okwui Enwezor, το 2002, όταν έντρομοι παρακολουθήσαμε για πρώτη φορά το film της ομάδας Atlas με το ναυάγιο στη Lampedusa, όπου πληροφορούμεθα ότι οι θύτες ανήκαν στην κοινωνία των πολιτισμένων. Στο ίδιο ζήτημα, αυτό το φρικτό πρώτο ναύαγιο, βλέπουμε να επικεντρώνεται η δουλειά του καλλιτέχνη Francesco Zizola που φιλοξενείται στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης.

Το 1ο Μεσογειακό Φεστιβάλ Φωτογραφίας που οφείλει στην KOLEKTIV8, οργανώνεται στο Ρέθυμνο με μια πρωτόγνωρη συλλογική συμβολή. Και στρέφει τη θεματική του, στα ζητήματα του χρόνου μας. Τη βίαιη μετακίνηση πληθυσμών, το προσφυγικό και το μεταναστευτικό, την αγωνία ενσωμάτωσης στη νέα πατρίδα αλλά και κοινωνική καταστολή προερχόμενη από την ταχύτατη φτωχοποίηση της ελληνικής κοινωνίας.

Το ιδιωτικό γίνεται συλλογικό, ο φακός και τα έργα με μέσον το video μιλούν για πολυσυλλεκτικές εμπειρίες μιας πολύ-πολιτισμικότητας όπου, η ελευθερία δεν προορίζεται για όλους. Οι ρευστές περιοχές στην νέα γεωπολιτική κατάσταση που δημιουργείται σε ένα πολυγλωσσικό περιβάλλον, πλοηγεί την ουτοπία μιας κοινής ζωής, όπου η ταυτότητα, δηλαδή η μνήμη και τα συναισθήματα του εποίκου επιχειρούν να επιβιώσουν στις πρακτικές της βίας.

Η κοινωνία της τέχνης γνωρίζει ότι δεν διαθέτει μεσσίες η εποχή μας. Ούτε στη τέχνη ούτε στη ζωή. Και μιας και η τέχνη δεν είναι μόδα ώστε να ανακυκλώνει παλιές συντάγες που κάθε τόσο πρέπει να ανανεώσει, και μιας και – ευτυχώς – τα χρόνια του life style και των μεγάλων θεαμάτων παρήλθαν παρέα με τον σκληρό οραματιστή, επαναστάτη, ευρηματικό 20ο αιώνα, η τρίτη χιλιετία της τέχνης, στέκεται στην καθημερινή αγωνία και τον αγώνα των μειονοτήτων, σε μια Ευρώπη όπου καραδοκεί ο φασισμός και ένα κόσμο που σκύβει στο νέο-φιλελευθερισμό.

Από τους happy few στις ορδές των κατατρεγμένων, ενίοτε με τρόπο ιδεοληπτικό, σε μια υπόθεση όπου η πραγματικότητα εμπλέκεται με τη μυθοπλασία, η καταγγελία με τη κραυγή, η κατανόηση με την επιείκεια ενώ η υπέρβαση των ορίων μεταξύ του ντοκουμέντου και των επινοήσεων του καλλιτέχνη, επιδρά δραστικά στο αποτέλεσμα.

Η μελέτη του Αμερικανού καθηγητή του Πανεπιστημίου Yale, Stanley Milgram και το πείραμα με τους δύο ανθρώπους που βρίσκονται στο ίδιο δωμάτιο «παίζοντας» φρικτά τους ρόλους του θύματος και του θύτη, αποκαλύπτει πολλά για την καταστρεπτική υπακοή του σύγχρονου επόπτη. Ο εξεζητημένος πανεπιστημιακός, απέδειξε ότι μια ιδιαίτερα πιεστική κατάσταση μπορεί να οδηγήσει κάθε λογικό ον να εγκαταλείψει τους ηθικούς του ενδοιασμούς και κατόπιν εντολής να διαπράξει έως και θηριωδίες. Οι εικόνες από τη Μυτιλήνη, την Ειδομένη ή τον Πειραιά, αλλά και από τα στέκια των μεταναστών ερμηνεύουν τις αντιρρήσεις της μεσαίας τάξης που αγκομαχά στην Ελλάδα αλλά και την αύξηση των οπαδών του νεοφασιστικού μορφώματος. Ο καλλιτέχνης πάλι, μπορεί να δεί και άμεσα ή έμμεσα να καταγγείλει, ακριβώς όπως ο πρόγονός του Ζερικώ που με την τέχνη μίλησε για το δουλεμπόριο και την απάνθρωπη μεταχείριση των πρώην κατοίκων της Αφρικής από τη Δύση.

Το προσωπικό γίνεται πολιτικό και το πολιτικό προσωπική αφήγηση στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον με φόντο την ανισότητα, τον πόλεμο, τη σύγκρουση, την κοινωνική ρήξη, την εξορία αλλά και την κατασκευασμένη απάθεια. Η Πτώση των Πρωτόπλαστων [Frans Floris] μοιάζει να δραπετεύει από το Παλάτσο Πίττι για τα νερά του Αιγαίου. Ο καλλιτέχνης παρακολουθεί την πτώση. Αυτή είναι η τέχνη το σωτήριο έτος 2016 στη δική μας Μεσόγειο.

Μαρία Μαραγκού
Διευθύντρια του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης

About

Leave a Reply